Kaynakçası: Var
Dosya Boyutu: 1 KB
Eklenme Tarihi: 24-11-08
Dosya Şifresi: www.odevsec.com
Dosya Açıklaması : Döner haldeki bir parçanın hareketini aynı eksen üzerinde bulunan diğer bir parçaya iletmek veya iletilmekte olan bu hareketi istenildiği zaman durdurmak amacıyla kullanılan tertibata kavrama adı verilir. Motorlu taşıtlarda kullanılan mekanik taşıt kavramaları krank mili ekseninde olmak üzere motorla vites kutusu arasına bağlanmış olup, motordan vites kutusuna hareket iletimini sağlar ve istenildiği zaman, motor çalışmasına devam ettiği halde, bu hareket iletimini durdurur. 1.1 KAVRAMANIN GÖREVLERİ Motor çalışır durumda iken kavrama bağlanmış halde olursa (Şekil 1.2) hareket motordan vites kutusuna iletilir. Aynı anda vites kutusu vites durumunda ise motorun hareketi tekerleklere kadar iletilir ve taşıt harekete geçer. Kavrama ayrılmış durumda olduğu zaman motorun hareketi vites kutusuna geçemez ve vites kutusu boş durumda olmasa bile motorun hareketi vites kutusuna iletilmediğinden taşıtın hareketi mümkün olmaz. O halde, vites kutusu vites durumunda olmasına rağmen, taşıt durur halde iken kavrama motorun çalışmasına imkan verir. Kavramanın geçici olarak motorla vites kutusu arasındaki bağlantıyı kesmesinin, vites kutusunda hız durumlarının değiştirilmesindeki önemi büyüktür. Güç iletimi durdurulmadan vites kutusu bir hız durumundan diğer bir hız durumuna geçirilmek istenilseydi, güç iletmekte olan iki dişli basınç altında olacağından bunların ayrılması oldukça güç olurdu. Vites kutusu boş duruma geldikten sonra, güç iletimi devam ederken istenilen hız durumuna ait iki dişlinin birbirine geçirilmesini sağlamaya çalışmak da dişlilerinde hasara uğramasına sebep olur. Çünkü büyük bir ihtimalle döndüren ve döndürülen dişlilerin çevre hızları birbirinden farklıdır. Bu durumdaki dişlilerin birbirine geçirlmesi, dişlerin birbirine çarparak kırılmalarına sebep olunur. Kavrama hareket iletmez duruma getirilirse(Şekil 1.3) dişler üzerindeki basınç kalkacağından dişlerin birbirinden ayrılması kolay olur ve vites boş duruma gelince döndüren dişli serbest hale geleceğinden diğer bir hız durumu için kavrattırılacak dişlilerin çevre hızlarının denkleştirilmesi mümkün olur. Bunun sonucu olarak dişliler kolayca kavrattırılır. Bundan sonra kavrama tekrar kavramış duruma getirilerek motorun hareketi vites kutusu aracılığıyla bir başka oranda tekerleklere iletilir. Diğer taraftan bir taşıtın durur halden belirli bir hızdaki hareket haline hemen geçişi imkansızdır veya büyük bir sarsıntıya sebep olur. Düşük bir hızdan daha yüksek bir hıza veya yüksek bir hızdan daha düşük bir hıza aniden geçişte de büyük bir sarsıntı meydana gelir ve hareketi ileten parçalar aşırı derecede zorlanarak hasara uğrarlar. Kavrama ilk hareket esnasında motorun hareketini vites kutusuna, dolayısıyla tekerleklere tedrici olarak iletir ve taşıtın harekete geçişi sarsıntısız olur. Aynı şekilde vites durumunun her değiştirilmesinden sonra motorla vites kutusunun tedricen bağlanmasını sağlayarak, taşıtın ani hızlanmasını veya ani yavaşlamasını, dolayısıyla sarsıntıları önleyerek hareket ileten parçaları hasara uğratmaktan korumuş olur ve taşıtta bulunan kişileri oldukça rahatsız edici bir durum ortadan kaldırılır. Bunlardan başka herhangi bir sebeple de olsa motorla vites kutusu arasındaki bağlantının kesilmesi gerekebilir. Örneğin; bir arıza nedeniyle vites kutusu boş duruma getirilemeyebilir. Bu durumda taşıtın tamir yerine kadar çekilmesi sırasında tekerleklerin hareketinin motora iletilmemesi kavramanın ayrılmasıyla mümkün olur. Bu açıklamalardan sonra kavramanın görevleri şu şekilde özetlenebilir: İlk hareket sırasında motorun hareketini tekerleklere tedricen ileterek taşıtın sarsıntısız olarak harekete geçişini sağlamak. Taşıt hareket halinde iken vites durumlarını değiştirmek için motordan vites kutusuna hareket iletimini geçici olarak kesmek. Gerekli hallerde motorla güç aktarma organlarının bağlantısını kesmek. 1.2 KAVRAMA TİPLERİNİN ANALİZİ 1.2.1 Konik Kavramalar Çeşitli tasarımlar arasında kavramaların son 100 yıl içerisindeki gelişiminde ön plana çıkan ilk kavrama şekli konik kavaramadır. Konik kavrama gelecekteki kavramaların gelişimi açısından ümit verici olmakla beraber aynı zamanda çok pratik bir konstrüksiyondur. Konik kavrama, içerisinde konik bir yüzey olan volan ve volanın içine giren sürtünme malzemesiyle kaplanmış kesik konik yüzeyi olan kavrama diski görevi gören bir ara birimden oluşmuştur. Bu parçada baskı kuvveti oluşturan bir basınç yayı ve ayırma çatalı vardır. Bu tasarım daha sonra geliştirilmeye çalışılmıştır. Volanla temas eden ve şafta kamayla bağlanan iki farklı basınç yüzeyi yaratılmıştır. Bu yeni tasarımın avantajı eksenel yükleri şafta ve şaftın yataklarına iletmemesidir. Eksenel yükler karşılıklı olarak yerleştirilmiş koniler tarafından dengelenmektedir. 1.2.2 Tamburlu Kavramalar Konik kavramalara alternatif ilk kavrama tamburlu kavramaydı.1920lere kadar bu kavrama tipi kullanılmaktaydı. Volanın içine yerleştirilmiş iki tane pabuçtan oluşmuştur. Yaylar basılı durumda değilken pabuçlar volanın iç yüzeyine temas etmektedir.Dolayısıyla volandan şafta doğru hareket iletimi vardır. Yaylar baskı tertibatı vasıtasıyla basılı durumda iken pabuçlarla volanın teması kesilmektedir. Dolayısıyla volanla şaft arasındaki hareket iletimi de kesilmiş olmaktadır. 1.2.3 Diskli Kavramalar Kavrama diskinin sayısına göre tek ve iki diskli kavramalardan söz edilir. 1925lerden sonra araçlarda çeşitli avntajlarından dolayı diskli kavramalar kullanılmaya başlanmıştır 1.2.3.1 Tek Diskli Kavramalar Tek diskli kavramalar helisel yaylı ve diyafram yaylı olmak üzere ikiye ayrılırlar. Tek diskli kavrama kavrama kapağı, kavrama diski ve baskı levhası olmak üzere üç ana parçadan meydana gelmiştir. Kavrama kapağının üzerinde baskı levhası, geri çekme kolları, kavrama baskı plakası bulunur. Ayrıca kavramanın çeşidine bağlı olarak helisel yaylı kavramalarda bir merkezi kavrama baskı yayı veya kavrama baskı plakası üzerinde dağılmış olan 6 ile 12 bası yayları, diyafram yaylı kavramalarda ise bir diyafram yayı bulunmaktadır. Kavrama diski üzerinde çok kere perçinlenmiş olan kavrama balataları bulunur. Bu balatalar yapıştırılmış ta olabilir. Kamalı mil olarak şekillendirilmiş olan kavrama mili üzerinde oturan kavrama diski eksenel olarak hareket ettirilirken,mile gore dönmesi mümkün değildir. Böylece motordan gelen döndürme momenti disk üzerinden kamalı mile iletilmiş olur. Tek diskli kavramanın ana parçaları Şekil 1.4 ve Şekil 1.5 te gösterilmiştir. 1.2.3.2 İki Diskli Kavramalar İki diskli kavramalarda tek diskli kavramalardan başka kavrama tahrik diski ile kavrama diski diskinin üzerine açılmış olan olan kanallara volanın alıcıları girmektedir. Bazı kavramalarda alıcılar kavrama kapağına yerleştirilmiştir. Bu tip kavramalarda kavrama tahrik diski kavrama kapağı tarafından tahrik edilmektedir. İki diskli kavramalarda, kavrama baskı yaylarının kuvveti tek diskli kavramalarda olduğu kadar büyük olup, kavrama balataları aynı ölçüdedir. İki kavrama diskinin dört sürtünme yüzeyi vardır. Dolayısıyla volan tarafından tahrik edilen kavrama tahrik diski ve kavrama baskı plakası üzerinden iletilen döndürme momenti, iki misli büyüklüktedir. Kavrama tahrik diski her iki kavrama diski arasında tahrik eden ek parça olmaktadır. İki diskli kavramanın ana parçaları Şekil 1.6 ve Şekil 1.7 de gösterilmiştir. Kavrama tahrik diski volan tarafından tahrik edilmektedir. BÖLÜM 2 UYGUN KAVRAMA SEÇİMİ Bu çalışmada ticari bir araç olan, Fiat Doblo 1.9 Dizel için uygun bir mekanik taşıt kavraması tasarlanacaktır. Taşıt için uygun kavrama tipi seçimine geçilmeden once istenen kavramadan beklenen özelliklerin tayin edilmesi gerekir. Kavramanın esas görevi motorun hareketini vites kutusuna tedrici olarak iletmektir. Fakat modern bir kavramada bu görevin yanında aşağıdaki özelliklerin bulunması istenir: Vites durumlarının kolay ve sessiz olarak değiştirilebilmesi için kavrama diskinin atalet momenti küçük olmalıdır. Kavrama diskinin fazla ısınmaması. Krank milindeki burulma titreşimlerini vites kutusuna iletmemelidir. Serbest duruma geçmesi için kavrama pedalına tatbik edilmesi gereken kuvvet az olmalıdır. Bakımı kolay olmalıdır. Ucuza mal olmalıdır 2.1 ANA KAVRAMA GRUBU SEÇİMİ Şekil 2.1 de görülen üç ana kavrama grubundan bir tanesi seçilecektir. Konik ve tamburalı kavramaların ağır olmaları nedeniyle meydana getirdikleri atalet kuvvetinin fazlalığı vites değiştirmeyi zorlaştırdığından seçilen taşıt için uygun değildir. Konik ve tamburalı kavrama, sişmeden ve malzeme çiftlerinin sürtünme katsayılarındaki değişimsellikten dolayı tutukluk ve kilitlenme eğilimi göstererek kavrama ve vites geçmeyi zorlaştırması tasarım açısından istenen bir özellik değildir. Diskli kavramalar ise nispeten hafif oldukları için...