Kaynakçası: Yok
Dosya Boyutu: 10 KB
Eklenme Tarihi: 10-03-09
Dosya Şifresi: www.odevsec.com
Dosya Açıklaması : Bu edebiyat iki önemli tesir altında başlamıştır. 1. İslam medeniyeti tesiri 2. Batı medeniyeti tesiri İslam medeniyeti tesiri ile gelişen azeri edebiyatı. Bu devrede bir farscadır, kılasik eserler bu dilde yazılmıştır. Azeri türkçesini ancak halk şairleri kullanır(XII-XIII y.y.). İsmail bin Yassar ile saray şairi Tebrizli Katran, bu edebiyatın ilk temsilicileridir. XII. yy. başlarında Ebulula Gencevi, şirvanlı Feleki, İzzeddin ile efdaleddin yer alır. Genceli şair mesheti Hanım, çagın edebiyatına yeni bir zevk katar. Devrinin dağdalı hayatına karışan Efdaleddin ise ilk mesnevi yazarlarındandır. Fars dili ile azeri edebiyatına geniş hayal zevkini sokan ve bu edebiyatta milletler arası niteliğini kazandıran Genceli Nizamidir.(1141-1203)verimli ve ustat bir şair olan Genceli, uzun zaman doğu edebiyatının önderliğini yapmıştır. Erdebilli Arif, Essar Tebrizi gibi bazı şairler, Genceli Nizamiyi taklit ettiler. Şeyh Mahmud Şebüsterini Gülşen-i Razı (sırlar bahçesi) çağın bilginlerinden Seyyid Yahya Şirvani, Baba Nimetullah Nahçivani, Kemaleddin Erdebili, Emineddin Tebrizi v.b. tarikat mensubları tarafından işlendi ve yorumlandı. XIV. yy. İlhanlılar ve Celayirliler devri, Horosandan yeniden gelen oğuz türklerinin de tesiri ile türkçe edebiyat dili halini almaya başladı. Kadı Burhaneddin, Hasanoğlu, Erzurumlu Darir, Seyit Nesimi gibi büyükşairler bu devirde yetişti. Farsça şiirlerinde Puri Hasan, mahlasını kullanan şeyh izzeddin asfarayeni, derviş mizaclı bir şair ve şeyh Cemalettin Ahmet Zakiri müridlerindendir. Bu devirde, azeri Türkçesini bütün özelliklerini yaşatan kadı Burhaneddin, devrinin sayılı bilginlerindendir. Arapça ve Farsça şiirleri dışında, Türkçe güzel rubai ve tuyuğları veya Türkçe Divanı vardır. Halk edebiyatı tarzında yazdığı şiirleri, kendisine özel bir yer kazandırmıştır. XIV.yy. ın ortalarına doğru, tarikat hayatında, özel bir yeri olan bir hurufilik, azeri edebiyatının gelişmesinde, inkar edilmez bir rol oynadı. Tarikatın ileri gelen şairlerden İmadettin Nesimi Azeri Türkçesinin edebi değerini yükseldi. Habibi, Hatayi ve Fuzuli gibi şairlere de tesir etti. Ali Şir Nevai, Nesimiyi "Türkmeni ve Rum dillerinde şiirler" yazan üstad bir şair olarak tanıtır. Bu tarikat tesiriyle Azeri Türkçesiyle şiir yazanlardan biride Sultan Ahmed Bin Veysti. Tuyuğ ve koşuk tarzında şiirleri vardır. Tuyuğ yazanlar arasında Kazım Enver de bulunmaktadır. XV.yy. Karakoyunlu hükümdarı Cihanşah, Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakub, bizzat şairdiler ve sanatçılara himaye ve teşvik ediyordu. Bunu için bu yüzyıl tezkirelerinde pek çok şair ismine rastlanmaktadır. Fakat devrin en büyük şairi Meliküşşüara rütbesini kazanan Habibidir. Aynı çağda saz şairlerinin meydana getirdiği bir aşık edebiyatının varlığıda bilinmektedir. XVI.yy. yeniden siyasi ve sosyal bir birlik kurarak şiiliği resmi mezhep haline getiren Safeviler devrinde Türkçe edebiyat önemini korumuş ve bu yy Azeri edebiyatının altın devri olmuştur. Devrin en önemli simaları hatayi mahlasıyla şiirler yazan Şah İsmail Safevi ve bütün Türk edebiyatının varlığıda bilinmektedir. Azeri edebiyatına ve türkçesine geniş yayılım sahası kazandıran Şah İsmail Safevi olmuştur. Diyarbakır ve Heratdan başlayarak Bağdat ve Derbende kadar uzayan sahada kurduğu devletin resmi devlet dili olarak Azericenin kabulu bu dili büyük sahada gelişmesini sağladı. Şah İsmail, saray etrafında devrin şairlerini ve bilginlerini topladı. Güzel şiirlerinin dışında Dehname adlı mesneviside vardı. Şah İsmail zamanında din, sanat ve edebiyat çok gelişti. Tarikatlar birer kültür ocağı haline geldi. Erdebilde Şeyh Sofi türbesine Dârul-irşad (aydınlatma evi) adı verilmişti. Bu devirde tezkirecilerde...