Kaynakçası: Yok
Dosya Boyutu: 21 KB
Eklenme Tarihi: 06-12-09
Dosya Şifresi: www.odevsec.com
Dosya Açıklaması : 1 - Genel Olarak Haksız rekabet, rekabet hakkının aşırı şekilde ve kötüye kullanılmasıdır. Haksız rekabeti önlemeye yönelik belli başlı düzenlemeler yukarıda genel olarak belirtilmiştir. Burada TTK. m. 56 ve devamında yer alan ve genel olarak haksız rekabeti düzenleyen hükümler incelenecektir. Bu hükümler bütün iktisadi faaliyetleri ve ticari hayatı ilgilendiren durumlara uygulanacak genel hükümlerdir. Bunlar dışında Özellikle belirli konu ve alanları ilgilendiren haksız rekabet halleri ve bunlara ilişkin hükümler söz konusu ise özel hüküm niteliğindeki bu hükümler öncelikle uygulanacak, ihtiyaç halinde TTK. m. 56 vd. hükümlerine başvurulacaktır. İth.HRÖK, MarkKHK, FSEKin ilgili hükümleri bu özel hükümlere örnek olarak gösterilebilir. 2 - Haksız Rekabetin Tanımı ve Unsurları Haksız rekabet, aldatıcı hareket veya hüsnüniyet kaidelerine aykırı sair suretlerle iktisadi rekabetin her türlü suistimalidir (TTK. m. 56). Serbest piyasa ekonomisinin temelini oluşturan rekabet hakkı ve rekabet ortamında ticari faaliyette bulunma imkanı bütün gerçek ve tüzel kişilere tanınmaktadır. Ancak bütün haklar gibi rekabet hakkının da MK. m. 2 hükümleri gereğince ahlak ve dürüstlük kuralları çerçevesinde kullanılması gerekir. Her olayın özellikleri ayrıca dikkate alınmak kaydıyla, kusurlu olarak başkasını ya da onun işini ve ürünlerini kötülemek, başkasının adı, unvanı ya da çaba ve emeğinden haksız yere yararlanmak, bazen kusur olmasa dahi basiretli bir iş adamı gibi davranma yükümlülüğünü göz ardı ederek bazı davranışlarda bulunmak haksız rekabet sayıla-bilmektedir. TTK. m. 56da yapılan haksız rekabet tanımı dikkate alınarak, haksız rekabetin unsurları şöyle belirlenebilir: a - İktisadi Rekabet: Kazanç amacı güden bir faaliyet ve bu kapsamda bir rekabet söz konusu olmalıdır. Haksız rekabetten söz edilebilmesi için bir ticari işletmenin bulunması ve ticari rekabetin varlığı şart değildir. b - İktisadi Rekabetin Kötüye Kullanılması: Rekabet hakkının kötüye kullanılmasının her türü haksız rekabet oluşturur. Bununla birlikte TTK. m. 56 kötüye kullanmanın iki şeklinden söz etmektedir: aa - Aldatıcı Hareketler: Rekabet hakkının kötüye kullanılmasının özel bir şeklidir. Aslında aldatıcı hareketler dürüstlük kuralına aykırı davranışların bir grubunu oluşturur. Nitekim, hem aldatıcı hareketlerle hem de iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarla yapılan belli başlı haksız rekabet hallerini saymak üzere konulan TTK. m. 57nin başlığı "hüsnüniyet kaidelerine aykırı hareketler" şeklindedir. bb - Dürüstlük Kurallarına Aykırı Diğer Davranışlar: MK. m. 2 hükmüne göre rekabet hakkı kullanılırken makul, dürüst ve ahlaklı davranmak gerekir. Bunlara aykırı davranışlar haksız rekabet oluşturur. Herkes iktisadi alanda ahlak ölçülerine göre çaba harcamalı ve kendi emeğinin sonuçlarından yararlanmalıdır. Buna aykırı davranışlar haksız rekabet oluşturur. c - Kusur ve Zararın Gerekmemesi: Haksız rekabetten söz edebilmek için haksız rekabet edenin kusurlu olması şart değildir. Gerçi haksız rekabet sayılan iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar çoğunlukla kusurlu olarak yapılır. Ancak kusur haksız rekabetin bir unsuru değildir. Ortada kusur bulunmasa da haksız rekabetten söz edilebilir. Bununla birlikte haksız rekabet sebebiyle maddi ve manevi tazminat davası açabilmek için kusur aranır. Ancak burada kusur aranması haksız rekabetin oluşumuyla değil sonuçlarıyla ilgili bir durumdur. Kusur olmasa dahi tespit, önleme ve düzeltme davaları açılabilir. Haksız rekabetin oluşması için, haksız rekabete maruz kalanın bu yüzden zarar görmesi veya bir zarar tehlikesine maruz kalması da şart değildir. Çünkü haksız rekabet sadece rakiplere değil, rekabet ortamına ve dolayısıyla tüketicilere ve bütün ülke ekonomisine zarar verebilmektedir. Haksız rekabet davalarının açılabilmesi için zarar veya zarar tehlikesine maruz kalmak aranmakta ise de (TTK. m. 58/I) bunlar haksız rekabetin oluşması için değil, haksız rekabet davalarının açılabilmesi için gereklidir. Bu bakımdan iktisadi rekabetin dürüstlük kurallarına aykırı şekilde kötüye kullanıldığı bütün durumlarda en azından "zarar tehlikesi" bulunduğu varsayılmalıdır. 3 - Önemli Haksız Rekabet Halleri Dürüstlük kurallarına aykırı davranışlarla iktisadi rekabetin kötüye kullanılmasının (haksız rekabetin) yüzlerce çeşidi olabilir. Bu nitelikteki davranışların tamamı haksız rekabet sayılır. Bununla birlikte, TTK. m. 57de haksız rekabetin en fazla rastlanabilecek türleri sayılmıştır. Yani bu maddede sayılan haksız rekabet halleri örnek olarak sayılmıştır. Bunlar dışında, haksız rekabetin başka kanunlarda sayılan örnekleri ya da henüz bilinmeyen yeni türleri mevcut olabilir. Aşağıda haksız rekabetin TTK. m. 57de sayılan türlerine kısaca değinilecektir. a - Kötüleme Başkalarım veya onların emtiasını, iş mahsullerini, faaliyetlerini yahut ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya lüzumsuz yere incitici beyanlarla kötülemek haksız rekabet oluşturur (TTK. m. 57, b. 1). Mesela, rakiplerin şahsının, mali durumunun, marka veya unvanlarının ya da ürünlerinin kötülenmesi bu anlamda haksız rekabet sayılacaktır. Kötüleme yoluyla haksız rekabet işlenmiş sayılması için mutlaka rakiplerin isimlerinin açıkça anılması ya da onlar hakkında söylenenlerin yanlış olması şart değildir. Rakiplerin ya da onların ürünlerinin adı açıkça belirtilmese bile genel beyanlarla küçük düşürmek ve gerçeğe uygun olmakla birlikte kötüleme vasıf ve derecesindeki beyanlarda bulunmak suretiyle haksız rekabet işlenebilir. b - Gerçeğe Aykırı Bilgi Verme Başkasının ahlakı veya mali iktidarı hakkında hakikate aykırı malumat vermek haksız rekabet sayılır (TTK. m. 57, b. 2). Başkalarının ahlak ve mali iktidarı hakkında gerçeğe aykırı bilgi vermek iki yönlü olabilir. Bir kimsenin ahlak ve mali iktidarı iyi olduğu halde, kötüdür şeklinde bilgi vermek haksız rekabet oluşturacağı gibi, kötü olduğu halde iyidir şeklinde bilgi vermek de haksız rekabet sayılır. Mesela, hırsızlıktan dolayı işten kovulan kimseye "iyi ahlaklı ve namusludur" diye bonservis vermek ya da hiçbir tecrübesi olmadığı halde "eczacı kalfasıdır" şeklinde bonservis vermek bu kapsamda değerlendirilebilir. Gerçeğe aykırı bilgi verme yoluyla haksız rekabet, kural olarak başkalarının ahlak ve mali iktidarı hakkında bilgi vermeye ve açıklama yapmaya yetkili olanlar tarafından işlenebilir. Mesela, kredi talebiyle bankaya başvuran bir tacir hakkında, rakibi olan meslek kuruluşu yetkilisinin, bankaya gerçeğe aykırı bilgi vermesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu yanlış bilgiye dayanarak kredi talebinin reddedilmesi halinde kredi isteyen rakibe karşı, kredinin verilmesi halinde ise bankaya karşı haksız rekabetten söz edilebilir. Aynı şekilde, bir tacirin senedinin haksız yere protesto ettirilmesi ve basın yayın kuruluşlarının haber verme ve kamuyu aydınlatma amaçlarım aşarak tacirin ahlak ve mali durumu hakkında yanlış bilgiler vermesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık, başkalarının ahlak ve mali gücü hakkında bilgi verme yetkisi bulunmayan kimselerin bu yönde yaptığı açıklamalar kötüleme yoluyla haksız rekabet sayılırlar. c - Yanlış ve Yanıltıcı Tanıtım Kendi şahsi durumu, emtiası, iş mahsulleri, ticari faaliyetleri veya ticari işleri hakkında yanlış veya yanıltıcı malumat vermek veyahut üçüncü şahıslar hakkında aynı şekilde hareket etmek suretiyle rakiplerine nazaran onları üstün duruma getirmek haksız rekabettir (TTK. m. 57, b. 3). Yanlış ve yanıltıcı tanıtım sayılabilecek durumları birkaç başlıkta toplamak mümkündür: aa - Aldatıcı reklam : Ticari hayatta herkesin kendisini, başkalarım, faaliyetlerini ve ürünlerini övmesi ve rakiplerinden üstün olduğu yönünde tanıtım yapması tabiidir. Ancak bunların yanlış veya yanıltıcı (aldatıcı) şekilde yapılması haksız rekabet oluşturur. Mesela, bir kimse ürünlerinin kaliteli, sağlam, lezzetli, taze, güvenli olduğunu belirterek reklam yapabilir. Ancak bilimsel araştırma sonuçları gibi gerçek verilere dayanmadıkça en ucuz, en kaliteli, birinci ve en uzun ömürlü şeklinde reklamlar haksız rekabet oluşturur. Gerçeğe uygun verilerin kullanıldığı reklamlar da veriliş şekli itibariyle yanlış izlenimler uyandırıyorsa aldatıcı reklam olarak değerlendirilebilir. Aldatıcı reklamların diğer bir türü, emsali bütün ürünler için geçerli olan bazı özelliklerin vurgulanarak reklam yapılmasıdır. Böylece vurgulanan olumlu özelliğin yalnızca kendi ürününde bulunduğu izlenimi yaratılarak rakiplerine göre üstün duruma getirilmektedir. Mesela, aslında hiç kollestrol bulunmayan bir ürünün üzerine çarpıcı şekilde kollestrolsüzdür yazılması veya üretilen gıda maddesinin, bütün benzeri ürünlerde bulunduğu halde, çocukların gelişimi için gerekli mineral ve vitaminler içerdiğinin belirtilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Aldatıcı reklamları önlemek amacıyla TKHK ve RTYHK ile bazı düzenlemeler yapılmış ve uymayanlar hakkında çeşitli cezalar öngörülmüştür. Bu kanunlara dayanarak ticari reklam ve ilanlarda uyulacak esasları düzenleyen yönetmelik ve tebliğler çıkarılmıştır. bb - Abartılı reklam : Reklamların az veya çok abartı içermesi doğaldır. Abartılı reklamlar her zaman yanlış veya yanıltıcı sayılmaz. Reklamdaki abartıyı ortalama bir kişi anlayabiliyor ise haksız rekabete sebep olmaz. Mesela bir firmanın ürettiği benzini kullananların depolarında kaplan taşıdıkları, bir ayçiçek yağı ile kızartılan yemeklerin çok hafif olduğu ve bunları yiyenlerin uçtuklarına ilişkin reklamlar abartılıdır fakat aldatıcı değildir. cc - Mukayeseli reklam : Mal ve hizmetlerin çeşitli özellikleri ve fiyatlan bakımından rakip mal ve hizmetlerle karşılaştırılmak suretiyle yapılan reklamlardır. Mukayeseli reklamlar, aldatıcı nitelikte olmamak, aynı tür ve nitelikteki mal ve hizmetler arasında objektif bir yöntem izlenerek yapılmak şartıyla haksız rekabet oluşturmazlar. Nitekim, TRKGM tarafından yayınlanan Ticari Reklam ve İlanlar Tebliğinde de belirli şartlarla mukayeseli reklama izin verilmiştir (m. 9). Aldatıcı nitelikte olan ve objektif kriter ve yöntemlere dayanmayan mukayeseli reklamlar ise haksız rekabet oluşturur. Bir üretici, ürününün en az başka bir ürün kadar iyi olduğu yönünde reklam yapamaz. Mesela, "Persil kadar iyi" şeklindeki bir reklam, Persil üreticisinin uzun bir çaba sonucunda elde ettiği başarıdan herhangi bir ücret ödemeden ve çaba göstermeden yararlanmak anlamına gelir. Ticari reklam ve ilanlar tebliği de bu tür reklamı yasaklamıştır (m. 12/b). Uygulamada mukayeseli reklamlar genellikle rakip ürünlerin isim ve ayırıcı işaretleri açıkça zikredilmeden ve gösterilmeden yapılmaktadır. Mesela, bir ürünün rakiplerine göre ucuz, hesaplı, yumuşak ve kaliteli olduğunu ya da iyi temizlediğini belirtmek veya aynı kalitede fakat daha ucuz olduğunu söylemek ya da daha kaliteli ve aynı fiyata olduğunu belirtmek haksız rekabet sayılmaz. dd - Bilimsel araştırma sonuçlarına ve tanık beyanlarına dayanan reklam : Bu reklamlarda araştırma sonuçları ve reklam konusu ürünleri kullanan...